INFORMACJE

Rynek Lotniczy

Linie Lotnicze

Porty Lotnicze

Samoloty

Drony

Dostawcy Usług

Prawo

Turystyka

BRANŻA

Nawigacja powietrzna

Innowacje & Technologie

Personalne

Rozmowy PRTL.pl

Komentarz tygodnia

Aviation Breakfast

Polski Klub Lotniczy

Przegląd prasy

INNE

Księgarnia

Szkolenia i konferencje

Studenckie koła i org. lotnicze

Znajdź pracę

Katalog firm

Przydatne linki

REKLAMA





Partnerzy portalu



Language selection


English Deutsch French Russian

Publikacje


Wprowadzenie przestrzeni FRA i likwidacja stałych dróg lotniczych w obszarze całego kraju na przykładzie Węgier

dr Jakub Marszałkiewicz, 2015-04-02
     

Od 5 lutego 2015 r. przestrzeń powietrzna Węgier (Budapest FIR) jest przestrzenią FRA (Free Route Airspace) nie posiadającą stałych dróg lotniczych. Planowanie i wykonywanie lotów odbywa się po liniach prostych pomiędzy punktami nawigacyjnymi. Przestrzeń ta jest dostępna 24 godziny na dobę oraz na wysokościach od GND do FL660.

 

Koncepcja sieci stałych oficjalnych dróg lotniczych determinowanych głównie przez rozmieszczenie pomocy radionawigacyjnych (zwłaszcza NDB i VOR, które początkowo rozmieszczano głównie na skrzyżowaniach dróg) powstała w latach 40. i generalnie stosuje się ją do dziś. Przez kilkadziesiąt lat umożliwiała ona właściwy przepływ ruchu lotniczego, tym bardziej, że sprawność całego systemu rosła wraz z wprowadzaniem nowych rozwiązań, jak wirtualne punkty nawigacyjne FIX, nawigacja obszarowa RNAV czy systemy satelitarne GNSS/GPS. Jednak znaczny wzrost ruchu lotniczego w pierwszej dekadzie XXI w. spowodował, że dotychczasowe rozwiązania przestały wystarczać. Systemy Zarządzania Ruchem Lotniczym stały się zbyt mało wydajne, co powodowało coraz większe opóźnienia samolotów.

 

Dalszy rozwój mocy obliczeniowej komputerów, nawigacji satelitarnej i obszarowej sprawił, iż możliwe stało się zaprojektowanie systemu zawierającego jedynie punkty nawigacyjne (fizyczne i wirtualne), bez stałych dróg lotniczych. Trasy w takim systemie mogą być tworzone doraźnie na potrzeby danego przelotu. Obszar objęty tego typu filozofią zarządzania oznaczono jako FRA (Free Route Airspace), co można przetłumaczyć jako przestrzeń bez dróg lotniczych. Eurocontrol rozpoczęła prace nad wprowadzeniem FRA w Europie w 2008r[1]. W pracach brały udział także IATA oraz CANS.

 

Rys.1. Tradycyjny układ stałych dróg IFR

Źródło: http://www.dailykos.com/story/2013/06/16/1216303/-How-Airliners-Work-Basic-Navigation

 

Warto zwrócić uwagę na drugą z wymienionych organizacji, gdyż jest ona rzadko opisywana w polskiej literaturze. Civil Air Navigation Services Organisation (CANSO) jest światowym stowarzyszeniem agencji, które zapewniają kontrolę ruchu lotniczego (ANSP – Air Navigation Service Provider). Członkowie CANSO obsługują ponad 85% światowego ruchu lotniczego, a zadaniem grup roboczych CANSO jest wymiana informacji w celu rozwoju nowych koncepcji (polityk) dla poprawy skuteczności służb żeglugi powietrznej na ziemi i w powietrzu. CANSO również reprezentuje poglądy swoich członków w najważniejszych forach regulacyjnych i przemysłowych, w tym w ICAO, gdzie ma status oficjalnego obserwatora. CANSO jest także członkiem ATAG (Air Transportation Action Group) - zrzeszenia ekspertów z branży lotniczej, koncentrującego się na kwestiach zrównoważonego rozwoju. Jego Rada Dyrektorów składa się z wysokich rangą przedstawicieli takich instytucji jak: Airbus, Airports Council International, ATR, Boeing, Bombardier Aerospace, narodowych organizacji ATM, CFM International, Embraer, Honeywell Aerospace, IATA, Pratt & Whitney, Rolls-Royce plc i Safran, a także Airlines for America oraz Association of Asia Pacific Airlines.

 

W założeniu koncepcja FRA zakłada, iż cała objęta nią przestrzeń będzie przestrzenią kontrolowaną C, z pewnymi wyjątkami (np. przestrzeń niesklasyfikowana powyżej FL460)[2]. Początkowo jednak przestrzeń FRA nie ma obejmować obszaru całego kraju, a jedynie pewne jego fragmenty (wyjątkiem są Węgry, o czym później). FRA mogą być też ogłaszane jako czasowe (np. aktywne tylko w nocy). Przestrzenie FRA mają być integralną częścią europejskiego systemu ATM, zintegrowanego z koncepcją FUA. Zarządzanie ruchem w FRA różni się w pewnych kwestiach od tradycyjnego układu ze stałymi drogami. Operatorzy lotniczy nie mają tu informacji i dostępności dróg lotniczych, a jedynie informacje, które obszary są dostępne. Zgłoszenie planu lotu w danym obszarze jest sprawdzane przez system, który wylicza czy nie nastąpi przeładowanie sektora (w tym celu modyfikuje się system przetwarzania planów lotu IFPS). Jeżeli wszystko jest w porządku, plan lotu jest zatwierdzany, a szczegółowa trasa ustalana w trybie doraźnym. Eurocontrol zaleca, by lista dostępnych dróg lotniczych CRAM była uzupełniana w narodowych zbiorach informacji lotniczej o analogiczny dział poświęcony aktualnej i planowanej dostępności przestrzeni FRA. Nie przewiduje się wprowadzenia nowego formatu planu lotu FPL – nadal zgłaszanie lotów będzie opierać się o standardowym planie lotu ICAO i jego pochodnych.

 

W przypadku, gdy tylko część obszaru jest objęta FRA, muszą być zapewnione połączenia tej przestrzeni z pozostałym układem tradycyjnych stałych dróg lotniczych. Przestrzeń FRA zasadniczo jest przeznaczona dla ogólnego ruchu lotniczego GAT (General Air Traffic)[3], jednak należy wdrożyć także zasady obsługi ruchu operacyjnego OAT (Operational Air Traffic), który może być tam aktywny w pewnych przypadkach. W założeniu, jak najwięcej lotów wewnątrz FRA powinno odbywać się od jednej pomocy nawigacyjnej, do drugiej, ale bezpośrednio (DCT) do punktu docelowego. System powinien zapewniać możliwość wprowadzenia w planie lotu dowolnego punktu wirtualnego oznaczonego za pomocą długości i szerokości geograficznej (narodowe AIP powinny wprowadzić zapis w tym celu). Zmiana trasy (rerouting) powinna być stosowana głownie w celu ominięcia struktur przestrzeni niedostępnych dla ruchu cywilnego. W takim przypadku maksymalna długość powiększonej trasy powinna być opublikowana w AIP[4]. Przewiduje się stosowanie w FRA normalnych procedur przepływu ruchu lotniczego (ATFCM - Air Traffic Flow and Capacity Management), z uwzględnieniem braku stałych dróg lotniczych. Zakłada się zwiększenie liczny sektorów ATC ze względu na znacznie większą zmienność ruchu, niż w układzie tradycyjnym.

 

Rys. 2. Stan wprowadzania FRA w Europie na początku 2014r.

Źródło: https://www.eurocontrol.int/news/free-route-airspace-deployed-europe

 

Do 2014r. co najmniej 16 służb kontroli obszaru ruchu lotniczego ACC (Area Control Centre) z 64 europejskich państw przystępujących i kandydujących będzie realizować różne etapy wprowadzania FRA. Stanowią one ponad 25% powierzchni objętej zarządzaniem i usługami Eurocontrol. Oszczędności z wprowadzenia FRA sięgną około 25000 NM (mil morskich) dziennie, a w dłuższej perspektywie trasy ulegną skróceniu o 7,5 mln NM, co odpowiada 45000 ton paliwa, emisji 150000 ton gazów szkodliwych oraz 37 mln Euro[5].

 

Od 5 lutego 2015r. Węgry są pierwszym państwem w Europie, gdzie stałe drogi lotnicze zostały całkowicie zniesione i zastąpione przestrzenią FRA[6] na terenie całego kraju (Budapest FIR / LHCC FIR). Jej lokalna odmiana została oznaczona jako HUFRA (Hungarian Free Route Airspace). W założeniu samolot może teraz lecieć możliwie najkrótszą drogą między dwoma punktami (w przypadku samolotów tranzytowych, między punktem wlotowym i wylotowym z węgierskiej przestrzeni). Węgrzy zakładają oszczędności średnio 1,5 mln km na samolot podczas przelotu nad ich krajem. Ogólnie zmniejszy to emisję CO2 o 16 mln kg.

 

 

Rys.3. Mapa IFR Węgier po wprowadzeniu przestrzeni FRA na terenie całego kraju

Źródło: AIP Hungary / HungaroControl

 

Zgodnie z rozporządzeniem nr 716/2014 Komisji Europejskiej wprowadzenie FRA na wysokościach powyżej 9000 m będzie w Europie obowiązkowe do 1 stycznia 2022r. Węgierska agencja żeglugi powietrznej HungaroControl zrobiła to na długo przed terminem, stając się prekursorem w tej dziedzinie.

 

Rys. 4. Klasyfikacja węgierskiej przestrzeni powietrznej – obecnie praktycznie cała przestrzeń C w Budapest FIR to FRA

Źródło[7]: Local Single Sky ImPlementation (LSSIP) HUNGARY, wyd. Eurocontrol 2013, s. 6

 

Poprzednio kilka państw wprowadziło sektory przestrzeni objęte zasadami FRA (np. Portugalia, Irlandia, Dania i Szwecja), jednak były one obłożone licznymi ograniczeniami czasowymi i przestrzennymi. Innowacją oferowaną przez Węgry jest całkowita swoboda przestrzeni FRA funkcjonującej na terenie całego FIR przez 24 godziny na dobę.

 

Prezes (CEO) agencji HungoControl Kornel Szepessy powiedział Rozwiązanie rozwijane przez węgierskie służby ruchu lotniczego są rozpatrywane przez Eurocontrol oraz innych partnerów z FAB CE jako wzór do naśladowania. Prowadzimy teraz rozmowy z zarządami austriackich, chorwackich i słoweńskich agencji służb ruchu lotniczego na temat wprowadzenia wspólnych transgranicznych zasad FRA. Planujemy tez współpracę z operatorami innych FAB.

 

Wprowadzenie HUFRA do służby było możliwe dzięki uruchomieniu na Węgrzech jednego z najnowocześniejszych systemów kontroli ruchu lotniczego MATIAS(Magyar Automated and Integrated Air Traffic System).

 

W przestrzeni HUFRA znaczące punkty nawigacyjne występują jako punkty wlotowe (FRA entry), pośrednie (FRA intermediate) i wylotowe (FRA exit) z /do przestrzeni FRA, a także punkty odlotowe i przylotowe (departure and arrival FRA), a odległości do kolejnych punktów nawigacyjnych nie są limitowane[8].

 

AIP Hungary[9] w dziale 4. FREE ROUTE AIRSPACE GENERAL PROCEDURES podaje m.in. następujące zasady (pogrubienia J. M):

 

4.1.1 HUFRA is available H24 from the ground level to FL 660 in the airspace encompassed by the lateral limits of Budapest FIR (LHCC FIR) including the areas where responsibility for provision of ATS have been delegated for Budapest ACC. (…)

 

4.2.1.1 Within HUFRA, aircraft other than State aircraft, shall comply with the aircraft equipment requirements published in GEN 1.5

 

4.2.1.2 Within HUFRA airspace, users will be able to plan user-preferred trajectories using significant points - five-letter name-codes - and/or en-route radio navigation aids published in ENR 4.4 and ENR 4.1, respectively. Segments between the significant points shall be defined by means of DCT (Direct) instructions.

 

4.2.1.3 Within HUFRA, significant points are considered as FRA entry, FRA exit, FRA intermediate, FRA arrival and FRA departure points, as described in ENR 4.4. All en-route radio navigation aids published in ENR 4.1 are considered as FRA intermediate points.

 

4.2.1.4 Within HUFRA, there is no restriction on the maximum DCT distance. (…)

 

4.2.2.1 Overflight traffic shall be planned directly between FRA entry, FRA exit and FRA intermediate points. (…)

 

4.2.3.2 In case of departing flight from an airport where standard instrument departures procedures (SIDs) are published, RNAV-capable departing flights shall be planned directly from the SID final waypoint to the HUFRA exit point. (…)

 

4.2.4.1 The planning of DCT segments across the HUFRA borders (cross border DCT) is not allowed. Entry and exit from HUFRA shall be planned using the published FRA entry and FRA exit points only. (…)

 

4.5.1 All HUFRA constrains, exceptions and restrictions, if any will be published via the RAD and promulgated in accordance with ENR 1.10.

 

Podsumowując, trzeba przyznać Węgrom “palmę pierwszeństwa” we wprowadzaniu innowacyjnej koncepcji FRA w Europie. Pewne kroki w kierunku FRA są czynione też w Polsce. W 2013r. Warsaw ACC wprowadziło loty FRA w nocy w pewnych obszarach[10]. Zakłada się także wprowadzanie kolejnych obszarów FRA w FIR EPWW w części górnej (TOP) pod koniec 2015r. oraz w średniej (MID) w 2017r. Docelowo przewiduje się wprowadzenie FRA w Baltic FAB[11].

 

 

dr Jakub Marszałkiewicz

 

 

Źródła:

- AIP Hungary, http://ais.hungarocontrol.hu/aip/2015-02-05/2015-02-05-AIRAC/html/eAIP/LH-ENR-1.3-en-HU.html

- Free Route airspace deployed in Europe, https://www.eurocontrol.int/news/free-route-airspace-deployed-europe

- Free Route Developments in Europe, wyd. Eurocontrol, luty 2012

- HungaroControl is first in Europe to introduce the most effective version of Free Route, http://en.hungarocontrol.hu/press-room/news/hungarian-free-route-airspace

- Local Single Sky ImPlementation (LSSIP) HUNGARY, wyd. Eurocontrol 2013

- PANSA input to the FAB Performance Plan 2015-2019, http://www.ulc.gov.pl/_download/loz/performance_plan/RP2_F_BALT_PL_PANSA_contribution_NSP.pdf

- Przestrzeń powietrzna Węgier bez dróg lotniczych, http://www.kontrola-ruchu-lotniczego.com/2015/02/przestrzen-powietrzna-wegier-bez-drog.html

 

 


[1] Free Route Developments in Europe, wyd. Eurocontrol, luty 2012, s. 5.

[2] Tamże, s. 7.

[3] GAT – ruch ogólny oznacza samoloty operujące według międzynarodowych przepisów lotniczych, czyli w praktyce cały cywilny ruch lotniczy;  OAT – ruch operacyjny oznacza loty wykonywane według wewnętrznych przepisów danego państwa, czyli w praktyce loty lotnictwa wojskowego.

[4] Free Route Developments in Europe, op. cit., s. 14.

[5] Tamże, s. 17.

[6] HungaroControl is first in Europe to introduce the most effective version of Free Route, http://en.hungarocontrol.hu/press-room/news/hungarian-free-route-airspace [12.02.2015].

[7] http://www.eurocontrol.int/sites/default/files/content/documents/official-documents/reports/2013-lssip-hungary.pdf [12.02.2015]

[8] Przestrzeń powietrzna Węgier bez dróg lotniczych, http://www.kontrola-ruchu-lotniczego.com/2015/02/przestrzen-powietrzna-wegier-bez-drog.html [12.02.2015].

[9] AIP Hungary, http://ais.hungarocontrol.hu/aip/2015-02-05/2015-02-05-AIRAC/html/eAIP/LH-ENR-1.3-en-HU.html [12.02.2015].

[10] Free Route airspace deployed in Europe, https://www.eurocontrol.int/news/free-route-airspace-deployed-europe [12.02.2013].

[11] PANSA input to the FAB Performance Plan 2015-2019, s. 7, http://www.ulc.gov.pl/_download/loz/performance_plan/RP2_F_BALT_PL_PANSA_contribution_NSP.pdf

 

 

 

 

Tagi:

FRA | Komunikacja | Nawigacja | Praca | Przepisy | Samolot


powrót


Aby otrzymać dostęp do komentowania artykułów musisz się zalogować.

LOGIN

HASŁO




Jeżeli nie masz jeszcze konta, załóż je teraz

Rejestracja


Komentarze do tego artykułu:

REKLAMA


REKLAMA



Informacje EKES



REKLAMA


Giełda transportowa
Clicktrans.pl







Home | O nas | Polityka prywatności | Korzystanie z serwisu | Reklama w portalu | Kontakt | Mapa strony